اطلاعات کلی
کشور :	ایران
استان :	تهران
سال شهرستان شدن :	۱۳۵۴
مردم
جمعیت	۵۴۰٬۴۴۲ نفر
جغرافیای طبیعی
مساحت:	۲۴۳۱ کیلومتر مربع
داده‌های دیگر
شهرها
۴
تعداد بخش‌ها
۴

شهرستان ورامین از شهرستان‌های استان تهران و در ۳۵ کیلومتری جنوب شرقی تهران واقع شده‌است. مرکز این شهرستان، شهر ورامین است. شهرستان ورامین از شمال غربی و غرب به شهرستان ری و از جنوب به استان قم می‌پیوندد.

تقسیمات کشوری

• بخش مرکزی شهرستان ورامین
  • دهستان بهنام پازوکی جنوبی
  • دهستان بهنام وسط شمالی

شهر: ورامین

• بخش جوادآباد
  • دهستان بهنام عرب جنوبی
  • دهستان بهنام وسط جنوبی

شهر: جوادآباد

• بخش قرچک
  • دهستان قشلاق جیتو
  • دهستان ولی آباد

شهر: قرچک

• تعداد دهستان‌ها : ۸
• تعداد روستاها : ۱۷۰

جمعیت

جمعیت این شهرستان در کل حدود ۵۴۲۸۳۲ هزار نفر برآورد می‌شود. شهرستان ورامین ۲۴۳۱ کیلومتر مربع وسعت دارد و دارای ۱۹۵ روستا و ۵ دهستان و ۳ شهر می‌باشد. پراکندگی جمعیت شهرستان به این صورت است که ۳۲۰۰۰۰ نفر شهرنشین و ۲۴۰۰۰۰ نفر روستانشین هستند.

جغرافیای ورامین

شهرستان ورامین در جلگه صاف حاصل خیز واقع شده و محدود است از جنوب به دریاچه نمک و از مغرب به حسن‌آباد قم و از شمال به دامنه‌های جنوبی کوه البرز و از مشرق به گرمسار (خوار سابق). حمدالله مستوفی قزوینی در کتاب نزهة القلوب درباره ورامین و مردم آن می‌نویسد: «ورامین در ما قبل دیهی بوده و اکنون قصبه شده و دارالملک آن تومان گشته طولش جزایر خالدات عزکه (۷۷ درجه و ۲۵ دقیقه) و عرض از خط استوانه... (۳۵ درجه و ۲۹ دقیقه) در آب و هوا خوشتر از ری است.و در محصول پنبه و غله و میوه‌ها مانند آن، اهل آنجا شیعه اثنی عشریند...) بافت قدیمی و کهن این شهر تا حد زیادی از بین رفته.

آثار تاریخی

چشمه علی ری که در سال ۱۹۳۴ میلادی مطابق ۱۳۱۳ شمسی توسط دکتر اریک اسمیت صورت گرفت، هم اطلاعات بسیار مفیدی در اختیار محققین گذاشت و هم نشان داد که حفاری ده‌ها متر در شعیب بخشی از تپه «قیطریه» و با تپه جنوبی «حیذر» که عبارت بود، از اسکلت‌های یک پهلو و با پاهای جمع شده و ظرف سفالین خاکستری و سیاه توام با اسباب آرایشی زنانه، مثل سنجاق و سوزن و دستبند و زینت آلاتی چون گوشواره، گردنبند سنگی و سورمه‌دان و مقایسه سفال خاکستری آن با آثار مکشوفه از پیشوای ورامین و کهریزک ری و آثار به دست آمده از داخل قبور قدیمی‌ترین قرارگاه بشری که شناخته شده (یعنی سیلک کاشان) حاکی از آن است که سرزمین ورامین هزاران سال قبل بستر تمدن ارزشمند ما بوده‌است و مسیر فرهنگ و هنر اهالی شمیرانات و مردم ورامین که عضوی از پیکر ری به شمار می‌رفتند در یک خط بوده‌است. (سرزمین‌ها) کلاویخو سفیر دربار کاستین که از ایران دیدن کرده بود درباره شهر ورامین نوشته‌است: «ورامین شهر بزرگی است که قسمت اعظمش خالی از سکنه شده، این شهر بسیار پهناور است، برگرداگرد آن هیچ دیواری نیست. این شهر در محوطه‌ای واقع است، این مقر آن بزرگ تاتار یعنی داماد تیمور بود. (شهرهای ایران) در قرن‌های ۵ و ۶ هجری، ورامین آبادترین، دوران حیات خود را می‌گذرانده. علاوه بر آن تعدادی از روستاهای محل نگهداری اسب‌ها و مادیان‌های ایلچی شاه بود و کارکنان آن از وفاداران به خانواده سلطنت و شخص محمد علی شاه بودند.

معرفی شهرستان

در غرب شهر ورامین و در خیابان شهدا، بقعه متبرکه کوکبالدین قرار دارد که ساختمان قدیمی این بقعه دارای کتیبه گچبری نفیسی بوده که کلمات «الدنیا والدین» و غیره بر روی آن حک شده بود و در سالهای گذشته تخریب و ساختمان جدیدی به روی این بقعه ساخته شده‌است. از نسبب و شجرهنامه صاحب بقعه اطلاع دقیقی در دست نیست ولی با توجه به سه سنگ قبری که در گذشته در داخل ساختمان بقعه موجود بوده و متعلق به دوره تسلط افاغنه بر ایران، زندیه و قاجاریه می‌باشد. دکتر علاءالدین در کتاب «جغرافیای تاریخی ورامین» آورده‌است: «سنگ قبرهایی که در این بقعه قرار دارد ۳ عدد است. قدیمیترین آن متعلق به دوره تسلط افاغنه بر ایران است.
در این سنگ پس از ذکر اسامی چهارده معصوم از حاج محمد نصیرنامی از مردان سرشناس ورامین در سال ۱۱۴۲ هـ..ق نام می‌برد که به دست افاغنه به قتل رسیده. سنگ نبشته قبر دومی که تاریخ پنجم دیحجه سنه ۱۱۷۷ هجری قمری یعنی دوره سلطنت کریمخان را نشان می‌دهد متعلق به آقامحمد ولد محمدباقر است.
سنگ قبر سوم سنه ۱۲۲۱ هـ. یعنی زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار را نشان می‌دهد. ضیعالدوله در کتاب مرأتالبلدان، ازمسجدی قدیمی با نام «مسجد شریف»در کنار این بقعه یاد کرده‌است که اکنون از آن اثری نیست و به جای آن در سال ۱۳۴۴ شمسی دبیرستان دخترانه کوروش کبیر «فاطمه کنونی» ایجاد شده‌است. ضیعالدوله در توصیف این مسجد اینگونه نگاشته‌است که: «مسجد دیگری هست در ورامین خراب و کتیبه‌ها به خط ثلث دارد که خوانده نمی‌شود و در یک قسمت از کتیبهها لفظ «المسجد الشریف» دیده می‌شود و در سمت دیگر سنه ۷۰۷ پدیدار است. صحن مسجد را حالا قبرستان کردهاند. اهل بلد گویند اینجا مقبره کوکبالدین است.»
دکتر امیرچی از دو درخت کهنسال توت در مقابل بقعه کوکبالدین یاد کرده‌است که اکنون هم یکی از آن دو وجود دارد.بنای فعلی و مقبره حرم این بقعه در هنگام بازسازی طوری ساخته شده‌است که شباهت بسیار به مسجد دارد و اکنون و در آن مراسم و مجالس وعظ و ذکر را برگزار می‌کنند.

آثار تاریخی

• قلعه ایرج، مسجد جامع، میدان کهنه گل، نازین قلعه (که روزگاری ارگ بوده و در زمانی هم زندان)، قصر بهرام، برج اعلاء الدوله و برخی امامزاده‌ها.

امامزاده جعفر، امامزاده علی، امامزاده عبدالله، امامزاده زید ابوالحسن، امامزاده هادی، امامزاده شصت، امامزاده یحیی.

امامزاده زید ابوالحسن

هنگامی که وارد این بنا شدیم با آرامگاهی روبرو گشتیم که واقع در حیاطی بزرگ بود که سنگ فرش شده بود.جنس این بنا از کاه گل بود در ابتدای ورود با دری روبرو شدیم که بارگاه اصلی با آن در حدود ۴ یا ۵ متر فاصله داشت آن گاه با پمودن ۳ پله کاه گلی وارد آرامگاه شدیم که مغبره بدون هیچ حفاظی و حصاری در وسط فضایی به اندازهٔ ۱۲ متر و شاید بیشتر قرار داشت، صاحب این امامزاده (زید ابوالحسن) از دانشمندان قرن هشتم است و نویسندهٔ کتاب «حسن الکبارفی معرفه ائمه الاطهار» که از این کتاب سه نسخه بیشتر در ایران وجود ندارد و مقدمه آن توسط استاد سعید وزیری نوشته شده‌است.

مسجد جامع ورامین

مسجد جامع ورامین از بناهای با شکوه دروه ایلخانیان مغول است که بنا بر کتیبه‌های آن، بنای اولیه و اصلی آن در زمان حکومت سلطان محمد خدابنده آغاز شده و در زمان حکومت ابوسعید بهادرخان به پایان رسید. این مسجد در عهد شاهرخ تیموری بازسازی شده و برطبق کتیبه‌های موجود، تزئینات گچبری و نیز ساخت محراب، شبستان و رواقها در سالهای ۸۲۱، ۸۴۵ ه. انجام شه‌است. این مسجد از نمونه‌های کامل مساج چهار ایوانی است که نه تنها از لحاظ ساختمان عظیم و گنبد عالی اجری دارای مقام و منزلت مهمی است بلکه به واسطه داشتن تزئینات فراوان، کاشیکاری معرق و گچبری و کتیبه‌های تاریخی و انواع خطوط، جزو آثار مهم هنری ایران به مشار می‌رود و می‌شود گفت که از لحاظ تزئینات و اشکال هندسی و ریزه کاری و ظرافت نقش، کم نظیر است.

روستاهای ورامین

قلعه نوجامکاران.طغان.ایجدانک، ایجدان، خورین، خیر آباد، آبباریک، خالدآباد، کویرآباد، کهنه گل سرگل، فردیس، فیلستان، گل عباس، جلیل آباد ده ماسین، شیرین آباد، یوسف رضا، شعیب آباد نو، شعیب آباد کهنه، علی آباد قشقائیها (فرسوده)، حسین آباد کاشانی- باغخواص دمزاباد خاوه - زواره ور-شمس آبادعرب -گرگ تپه (شهرک مدرس)-صادق آباد-محمدآبادعربها, سلمان آباد و … لازم به ذکر است که روستاها اکثرا با نام طائفه و ارباب‌های دوره پهلوی خود شناخته می‌شوند. مانند محمدآباد عربها- حسین آباد کاشانی(ارباب کاشانی) و علی آباد قشقائیها یا فرسوده(ارباب فرسوده)

بخش مرکزی و دهستان وسط شمالی ورامین

خورین : از روستاهای آباد است که مردمش بیشتر سیاه منصوری هستند و دارای اعتقادات ویژه‌ای(اهل حق) هستند.

علی آباد قشقائیها: این روستا در ۸کیلوتری شهرک مدرس وجزء دهستان بهنام وسط شمالی می‌باشد و گویش مردم آن ترکی قشقائی است.این روستا ار قشقائیها تعبید شده در دوره رضاخان تشکیل شده‌است.از آثار تاریخی این روستا می‌توان به یخچال قدیمی آن اشاره کرد که در ورودی روستای علی آباد قرار دارد.

باغخواص روستایی است جزء دهستان بهنام وسط بخش ورامین شهرستان تهران که مرکز دهستان می‌باشد ودر ۸ هزارگزی باختر مرکز بخش و ۷ هزارگزی راه شوسه واقع است. ناحیه‌ای است سردسیر و آب آن از قنات تامین می‌شود.محصول عمده آن غلات و صیفی و شغل مردمش زراعت و راهش ماشین رو است. از آثار قدیم بقعه امامزاده زین العابدین باغخواص است. مزرعه خماران و مهرآباد جزء این ده‌است. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۱).بیشتر مردم باغخواص تاجیک می‌باشند فردیس: واژه‌ای فارسی است به معنی باغ و بهشت که در قرآن به شکل فردوس آمده‌است.

فیلستان : واقع در ورامین و از املاک علی شاه ظل السلطان بود که پس از توقیف مظفرالدین شاه آن هنگام که به سلطنت رسید آن را به میرزا محمود خان حکیم الملک بخشید و پنبهٔ آن معروف است.

زواره ور: ازروستاهای بخش جوادآباد و در۹ کیلومتری شهر پیشوا و در ۲کیلومتری غربی روستای محمدآباد عربهااز غرب به روستای تجره وازشرق به روستای محمدآبادعربها -ازشمال به روستای شمس آبادعرب وازجنوب به روستای علی آبادمحیط محصور می‌شود.زبان آنان فارسی و اکثریت آنهاازطوایف طباطبایی -بوربور-زواره می‌باشد.اکثرمردم آن ازروستاهای اطراف شهرزواره شهرستان اردستان اصفهان در حدود بیش از۸۰ سال پیش به این روستاآمده‌اند. شغل اصلی آنان کشاورزی و دامپروری می‌باشد.

محمد آباد عربها: این روستا در ۶ کیلو متری شهر پیشوا واقع شده‌است.از شمال به پیشوا و فتح از جنوب به طاهر آباد از شرق به سلمان آباد و ریل آهن از غرب به زواره ور محصور می‌شود.اکثر ساکنان آن ار طوایف عرب-اردستانی-طباطبایی-مهابادی-زارعی می‌باشند.مقبره امامزاده ابراهیم نیز در ضلع غربی این روستا واقع شده‌است.

مقبره یوسفرازی (یوسفرضا)

یوسف رازی از عرفای اواخر قرن ۳ و اوایل قرن ۴ هجری است. رازی از رفیقان ابوسعید فراز و مرید ذوالنون مصری بوده‌است. فوت او را در سالهای ۳۰۳ یا ۳۰۴ هجری دانستهاند عطار در تذکره الاولیاء از او یاد کرده و کراماتی را به او نسبت داده‌است.
مقبرة یوسف رازی در شمال روستای قشلاق واقع است ظاهراً در کنار این بقعه قبلاً روستایی به نام حضارنیاز وجود داشته که امروز اثری از آن نیست. شکل مقبره هشت ضعلی است و به وسیله گنبدی هشت ترک دو پوسته مسقف گردیده‌است. ابعاد خارجی اضلاع آن ۵۶/۳ متر و ابعاد داخلی ۴۵/۲ متر می‌باشد. قطر داخلی بنا ۱۰/۶ متر و ضخامت جرزها ۱۰/۱ متر است. در قسمت شرقی بنا ایوانی در دورههای بعد به بنا الحاق شده‌است که ترکیب اصلی مقبره‌است.

«بقعه سید فتح الله»

این بقعه به نظر اهالی و مردم محل بر مزار سید فتح الله که در زمان خود کار ارشاد مردم را در منطقه به عهده داشته و اجداد او از مکه به ری و ورامین آمدهاند، قرار دارد، از اعقاب سید فتح الله بعضی به نیاک از روستاهای لاهیجان آمل رفته و در آنجا زندگی می‌کردهاند. ولی دقت در نص کتیبه حاکی از آن است که این بقعه متعلق به عطاالهالحسینی پدر سید فتح الله‌است نه خود سید فتح الله. همانطور که در جای دیگر هم گفته شد در گذشته در جوار بقعه سید فتح الله مسجدی قرار داشته که فعلاً اثری از آن نیست و بعداً مسجد خاتمالانبیاء را بر بروی آثار آن ساختهاند ولی صنیعالدوله در مرأتالبلدان (در زمان ناصرالدین شاه) به آن اشاره کرده و معمرین شهر نیز چنین ساختمانی را به یاد دارند و اظهار می‌کنند در محوطه اطراف سید فتح الله قبرستان بزرگی وجود داشته‌است. از طرفی این بقعه در نزدیکی ناریین قلعه (ارگ قدیم شهر ورامین) قرار داشته‌است.
طرح بقعه سید فتح الله مربع است. در ورودی اصلی بنا در سمت جنوب قسمت داخلی بنا با گچ سفید شده و در چهار طرف خیز کند و عرقچین آن در بقعه قرار دارد و پنج دایره کوچک اشکال گل و بوته گچکاری شده که احتمال می‌رود متعلق به دوره قاجاریه باشد از آنجا که در اطراف این بقعه ساختمان جدیدی ساخته شده بنای اولیه بقعه محصور در بنای جدیدی است که از آن برای مراسم عزاداری سیدالشهداء استفاده می‌شود و در نتیجه بخش قدیمی بنا چندان قابل رویت نیست. تنها اثر تاریخی مستند در این بنا کتیبهای است به خط ثلث بسیار زیبا بر روی قطعه سنگی کرم رنگ که با رنگ اخرایی نوشته شده‌است. این کتیبه در حال حاضر درون قابی شیشهای در ضلع شمالی بر روی دیوار نصب شده‌است. مضمون کتیبه چنین است: «… (ناخوانا) هذا الروضه المبارکه الحصه السطان العارفین و الانبیاء المرسلین عمادالحق و شریعه و الطریقه و الحقیقه و والد شیخ فتح الله الحسینی قدس وجه… ساعته الفیر علی اله… العارف عطاء اله الحسینی فی شهر رجب تسعه و مأئه…»
ترجمه: اینجا آرامگاه متبرک سلطان العارفین (مطیع) پیامبران، پایه شریعت، طریقت و حقیقت پدر شیخ فتح اله حسینی که صاحب سیرتی پاک… و فقیر پیشگاه خداوند… عارف عطاءاله حسینی ماه رجب سال ۹۰۰ همانطور که قبلاً اشاره شد و از مضمون کتیبه استفاده می‌شود این بقعه متعلق به عطاءاله پدر سیدفتحاله‌است و شاید آرامگاه سیدفتح در جای دیگری باشد. بنای اصلی سیدفتحاله باید مربوط به اواخر قرن ۹ باشد. بر روی مقبره ضریح آهنی قرار دارد. در صحن سید فتح الله از زمانهای قدیم برای دفن اموات استفاده می‌شده، تعدادی از شهدای انقلاب و جنگ در این مکان به خاک سپرده شدهاند.

ازطوایف مشهورورامین میتوان ازطوایف الیکایی-زندی-تاجیک-بوربور-هداوند نام برد

منبع : ویکی پدیا